Κεφ.1 – Γιατί να αγοράσω ψηφιακό ακτινογράφο;

Yπάρχουν δυο βασικοί λόγοι για να αγοράσετε ψηφιακό ακτινογράφο.

Α. Ασφάλεια ασθενή – ασφάλεια δική σας :

Για να καταλάβουμε πως μπορεί να μας προστατέψει η ψηφιακή ακτινογραφία από την ακτινοβολία που εισπράττουμε καθημερινά (και αυξητικά) θα πρέπει να δούμε τι ουσιαστικά αλλάζει στον τρόπο λήψης της ακτινογραφίας.

Ο ποιος σημαντικός παράγοντας είναι ο χρόνος έκθεσης. Με τις συμβατικές ακτινογραφίες χρειαζόμαστε περίπου 4-5 sec έκθεσης στην ακτινοβολία για τη λήψη μιας και μόνης ακτινογραφίας. Η ψηφιακή ακτινογραφία μειώνει το χρόνο έκθεσης στο 0,25-0,04 sec. Επειδή στην Ελλάδα και ειδικά στα οδοντιατρικά μηχανήματα ΔΕΝ παίρνεις ότι πληρώνεις θα ασχοληθούμε παρακάτω τι πρέπει να ελέγχετε πριν κάνετε την αγορά σας.

Β. Κόστος – Απόδοση.

Ο ψηφιακός ακτινογράφος είναι ίσως και το μοναδικό οδοντιατρικό εργαλείο δουλειάς το οποίο θα κάνει απόσβεση σίγουρα. Το μυστικό κρύβεται στα αναλώσιμα. Εκτός από τα σακουλάκια που παρέχονται μαζί με τον ακτινογράφο σας τα οποία είναι φτηνά και αρκετά δεν υπάρχει κάτι άλλο αναλώσιμο στην ακτινογραφία καθότι η προβολή γίνεται σε υπολογιστή. Οπότε μην σκεφτείτε να πάρετε συμβατικό ακτινογράφο γιατί μετά από αρκετά χρόνια θα καταλάβετε ότι τελικά είναι πιο ακριβός καθότι θα πληρώνετε για χρόνια ακτινογραφικά φιλμ.

Κεφ.2 – Από τι αποτελείται;

Yπάρχουν 3 στοιχεία που συνθέτουν τον ακτινογράφο.

1.Το ακτινογραφικό μηχάνημα

2.Το ψηφιακό πλακίδιο

3.Ο υπολογιστής

Α. Ακτινογραφικό μηχάνημα.

Είναι και το μηχάνημα που σπάνια θα αλλάξετε. Πρέπει να προσέξετε 2 πράγματα πριν αγοράσετε κάποιο από αυτά που κυκλοφορούν στην αγορά. Το πρώτο και πιο βασικό είναι να μπορεί να κατεβάζει το χρόνο κάτω από 0,08sec. Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζετε την διάρκεια του στο χρόνο. Για παράδειγμα αν ένα πλακίδιο σας χαλάσει και αργότερα χρειαστείτε να αγοράσετε κάποιο άλλο τότε το καινούριο ίσως να υποστηρίζει ακτινογραφίες στα 0,04 η 0,02sec αλλά το μηχάνημα σας να μην έχει τη δυνατότητα αυτή, με αποτέλεσμα η να χρειαστείτε καινούριο μηχάνημα, το οποίο είναι περιττό έξοδο, ή να συνεχίσετε να βγάζετε τις ακτινογραφίες στα 0,08sec.

Το δεύτερο πράγμα που πρέπει να προσέξετε είναι τι απώλεια ακτινοβολίας έχει στο χώρο. Οι περισσότερες περιπτώσεις απώλειας είναι λόγω φτηνής κατασκευής του αλλά όχι μόνο. Ένας ακόμη παράγοντας είναι και η μη συνεχής ροή του ρεύματος κατά τη διάρκεια της ακτινοβόλισης. Για το λόγο αυτό και τα περισσότερα καλά μηχανήματα της αγοράς έχουν χρόνο καθυστέρησης από τη στιγμή που πατάτε το κουμπί με το χέρι η με το πόδι ώστε να μαζέψουν ρεύμα και να το χρησιμοποιήσουν συνεχόμενα κατά τη διάρκεια της ακτινοβόλισης. Τέτοιου είδους μηχάνημα είναι και αυτό που θα πρέπει να επιλέξετε. Τέλος καλό θα είναι το μηχάνημα σας να υποστηρίζει και διακόπτη χειρός αλλά και ποδιού. Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζετε την απόλυτη λειτουργία του ακτινογράφου σας.

Β. Ψηφιακό Πλακίδιο

Αυτό είναι και το πιο σημαντικό (και ακριβό) στο όλο σετ. Υπάρχουν δυο τύποι πλακιδίων στην αγορά. Αυτά με καλώδιο αλλά και τα ασύρματα. Εδώ ισχύει ο νόμος «οτιδήποτε μεταφέρεται με τον αέρα είναι επιρρεπής σε 3α στοιχεία». Για να το καταλάβετε θα σας φέρω το παράδειγμα των κινητών και των σταθερών τηλεφώνων. Θα υπήρχαν πολλές φορές που το κινητό σας «δεν έπιανε» αλλά πολύ σπάνιες είναι οι φορές που το σταθερό σας δεν δούλεψε. Ότι μεταφέρεται με σύρμα είναι σίγουρα πιο έμπιστο καθότι εξαρτάτε μονό από τον πομπό το σύρμα και το δεκτή. Οπότε αν κάτι δεν δουλεύει τότε θα ξέρετε που να ψάξετε το πρόβλημα.

Το πλακίδιο βγαίνει συνήθως σε 3 (η δυο) μεγέθη από αυτά επιλέγετε το μεσαίο στην πρώτη περίπτωση και το μικρό στη δεύτερη.

Τα πλακίδια είναι πολύ ευαίσθητα και θα πρέπει να τα συμπεριφέρεστε με απόλυτη ευλάβεια για να μην σας χαλάσουν. Απαγορεύεται η κάθε χρήση ύγρων απολύμανσης και γενικώς οτιδήποτε υγρό πάνω στο πλακίδιο όπως επίσης και δεν τα κλιβανίζουμε. Αυτό που πρέπει να προσέξετε είναι να υπάρχει ενίσχυση καλωδίου στη σύνδεση καλωδίου και πλακιδίου. Το σημείο ένωσης είναι και το πιο ευπαθές το οποίο αν σας χαλάσει δεν αναλαμβάνει κανείς να σας το φτιάξει.

Περνάμε και στα εσωτερικά του πλακιδίου. Η διαφορά των πλακιδίων που κυκλοφορούν στην αγορά ορίζεται από τα πόσα εκατομμύρια pixels μπορεί να δεχτεί ένα πλακίδιο. Κάπου εδώ θα πρέπει (δυστυχώς) να αναλύσουμε με απλά λόγια τι είναι το pixel.

Θα ξεκινήσουμε από τη βασική θεωρία των υπολογιστών. Όλος ο υπολογιστής (δηλαδή αυτό που βλέπετε στην οθόνη) δεν είναι τίποτα άλλο από την σχηματική παρουσίαση της γλώσσας των υπολογιστών που είναι η γλώσσα του 0 και του 1. Αυτό το 0 και το 1 δεν είναι τίποτα άλλο παρά η απάντηση στην μοναδική ερώτηση που υπάρχει στη φύση που δεν χωράει 3η απάντηση. «Υπάρχει η δεν υπάρχει;». Ένα απλό παράδειγμα για να το καταλάβετε είναι η σχεδίαση μιας συνεχόμενης και μιας διακεκομμένης γραμμής.

Αν πάρουμε μια γραμμή και την μεγεθύνουμε νοητικά θα δούμε ότι δεν είναι τίποτα άλλο από εκατομμύρια ενωμένες κουκίδες. Αν είχαμε μπροστά μας αυτές τις κουκίδες ως λαμπάκια τότε ανάβοντας αυτά τα λαμπάκια θα σχηματίζαμε μια φωτεινή γραμμή αν τα βλέπαμε από μακριά. Με τον ίδιο τρόπο αν μερικά από αυτά τα λαμπάκια ήταν σβηστά τότε θα βλέπαμε από μακριά μια διακεκομμένη γραμμή. Αυτή είναι και η γλώσσα του 0 και του 1 που σημαίνει αν το πρώτο λαμπάκι είναι αναμμένο τότε το φως σε εκείνο το λαμπάκι υπάρχει οπότε βάζουμε 1 αν το επόμενο λαμπάκι είναι σβηστό δηλαδή το φως δεν υπάρχει τότε το σημειώνουμε με 0. Τώρα φανταστείτε την οθόνη σας να αποτελείται από εκατομμύρια τέτοια λαμπάκια και ότι όλα αυτά που βλέπετε δεν είναι τίποτα άλλο αλλά από αναβοσβησμένα λαμπάκια. Όσα περισσότερα λαμπάκια έχουμε σε μια συγκεκριμένη περιοχή τόσο καλύτερα μπορούμε να ελέγξουμε με ευκρίνεια την ποσότητα του φωτός που παράγεται από την περιοχή. Δηλαδή ναι μεν υπάρχει φως στην περιοχή αλλά πόσο; To κάθε τέτοιο λαμπάκι ονομάζεται στη γλωσσά των υπολογιστών ως ένα pixel. Αν στο παραπάνω παράδειγμα έχουμε μια περιοχή που εμείς από μακριά τη βλέπουμε ως μια γραμμή αυτή μπορεί να αποτελείται είτε από 10 λαμπάκια είτε από εκατομμύρια λαμπάκια. Η διαφορά των δυο προηγουμένων είναι η ευκρίνεια. Δηλαδή αν μεγεθύνουμε τις δυο αυτές γραμμές την μεν πρώτη θα τη βλέπουμε σαν διακεκομμένη (καθότι το ένα λαμπάκι θα είναι πολύ μακριά από το άλλο) και τη δεύτερη θα συνεχίζουμε να τη βλέπουμε ευθεία. Οπότε όσα περισσότερα pixels τόσο μεγαλύτερη ευκρίνεια έχουμε ανεξάρτητα από τη μεγέθυνση.

Το ψηφιακό πλακίδιο έχει πάνω του χιλιάδες ή εκατομμύρια pixels.Όσα περισσότερα pixels έχει τόσο μεγαλύτερη ευκρίνεια έχει η ακτινογραφία σας και τόσο πιο ευαίσθητο είναι (καθότι πχ. αν έχει 100 pixels του αρκούν μόνο τα 10 να ανάψουν για να δείτε εσείς τελικά μια γραμμή).Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται μικρότερο χρόνο ακτινοβολίας- ενέργειας για να σας αποδώσει την ιδία γραμμή.

Για τον παραπάνω λόγο πρέπει να γνωρίζουμε τι δυνατότητες (pixels) έχει το πλακίδιο μας ώστε να έχουμε σωστή ακτινογραφία (με ανθρώπινο μάτι) σε ελάχιστο χρόνο. Εδώ υπάρχει και η μεγαλύτερη ασχετοσύνη από τους προμηθευτές. Ο κάθε προμηθευτής ξέρει τρία πράγματα. Πόσο το αγοράζουν πόσο το πουλάνε οι άλλες εταιρίες και πόσο το πουλάνε αυτοί. Καθότι με τα ίδια λεφτά μπορείτε να αγοράσετε καλύτερο μηχάνημα (εκατομμύρια pixels αντί για χιλιάδες) γιατί απλά δεν ξέρουν τι πουλάνε. Γι’αυτό πριν αγοράσετε ψηφιακό ακτινογράφο κάντε μια μεγάλη ερεύνα στο ιντερνετ και στις εταιρίες παραγωγής αυτών των πλακιδίων για να βρείτε αν με τα ίδια λεφτά μπορείτε να αγοράσετε κάτι καλύτερο.

Γ. Ο Υπολογιστής

Ο υπολογιστής που θα είναι συνδεδεμένος ο ακτινογράφος είναι εργαλείο δουλειάς και με αυτόν τον τρόπο πρέπει να του συμπεριφέρεστε. Αν σκέφτεστε να πάρετε ένα υπολογιστή ο οποίος θα έχει τον ακτινογράφο, θα μπαίνει στο ιντερνετ για σερφιννγκ σε πονηρές σελιδούλες μετά τη δουλειά, θα εχει dvd για να βλέπετε - ripαρετε και καμιά ταινιούλα τότε σίγουρα θα έχετε προβλήματα. Οτιδήποτε μηχάνημα από άποψης ταχύτητας να σας προσφέρουν δεν θα πρέπει να το εμπιστευτείτε για πολλαπλές χρήσεις και κυρίως όταν αυτός πρόκειται για εργαλείο δουλειάς. Ο μοναδικός τρόπος να μην χαλάει ένας υπολογιστής είναι να κάνει μόνο μία δουλειά και πάντα να είναι εκτός διαδυκτίου. Οπότε αν θέλετε να κάνετε τα παραπάνω καλύτερα να πάρετε 2 υπολογιστές. Οι απαιτήσεις των ακτινογράφων από άποψης υπολογιστών είναι μικρές. Δηλαδή δεν χρειάζεστε υπερμηχάνημα για τον ακτινογράφο, σημαντικό είναι ωστόσο ο συγκεκριμένος υπολογιστής να έχει αρκετή μνήμη RAM ώστε να μπορεί να επεξεργαστεί τις ακτινογραφίες γρήγορα. Τα laptop (φορητοί υπολογιστές) απορρίπτονται. Το λόγο θα τον πούμε παρακάτω στο κεφάλαιο της συνδεσμολογίας. Τα τεχνικά χαρακτηριστικά που θα πρέπει να έχει ο υπολογιστής μας για να δουλέψει το ακτινογραφικό πλακίδιο αναφέρονται στις εταιρίες παραγωγής των πλακιδίων. Σε μερικές από αυτές αναφέρονται εκτός από τα ελάχιστα τεχνικά χαρακτηριστικά και κάποια προτεινόμενα χαρακτηριστικά που καλό θα ήταν να έχει ο υπολογιστής σας. Αυτές τις λίστες τις φτιάχνουν μετά από δοκιμές γι’αυτό καλό θα είναι ο υπολογιστής σας να έχει τουλάχιστον τα προτεινόμενα χαρακτηριστικά και όχι τα ελάχιστα. Ότι και αν κάνετε πάντα να έχετε στο ιατρείο σας και αναλογικό ακτινογραφικό φιλμ για να είστε καλυμμένοι σε κάθε περίπτωση καθότι ο ψηφιακός ακτινογράφος βγάζει και αναλογικές ακτινογραφίες.

Κεφ 3- Συνδεσμολογία

Η σύνδεση ξεκινάει από το πλακίδιο και με καλώδιο μπαίνει στον επεξεργαστή του πλακιδίου (ένα κουτί που σας το δίνει η εταιρία). Ο επεξεργαστής συνδέεται με καλώδιο υsb Α-Β στη θύρα USB του υπολογιστή σας. Το πρώτο καλώδιο είναι ειδικό και δεν μπορείτε να το βρείτε στην αγορά ενώ το δεύτερο είναι ένα κοινό καλώδιο USB το οποίο μπορείτε να βρείτε στην αγορά. Μερικές εταιρίες παρέχουν τη δυνατότητα ο επεξεργαστής να τοποθετηθεί μέσα στο υπολογιστή σας αλλά πάλι με τις ίδιες συνδέσεις θα εγκατασταθεί. Εδώ υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια που πρέπει να γνωρίζετε. Η ποσότητα του ρεύματος που θα περνάει από τα καλώδια και ιδιαιτέρα του δευτέρου θα πρέπει να είναι σταθερή (30- 43nm ανάλογα με τον επεξεργαστή). Τα καλώδια πάντα έχουν απώλειες λόγω θερμότητας. Για αυτό το λόγο και δεν θα μπορέσετε να βρείτε καλώδιο USB πάνω από 7 μέτρα. Υπάρχουν καλώδια στην αγορά με 12 μέτρα τα οποία διαθέτουν επανάληψη σήματος αν και δεν θα πρέπει να τα προτιμήσετε για αυτή τη σύνδεση. Καλώδια 3 μέτρων είναι η καλύτερη επιλογή πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να τοποθετήσετε τον υπολογιστή κοντά στον επεξεργαστή. Ιδιαίτερη σημασία δώστε στη κάρτα USB του υπολογιστή σας (εκεί που ενώνεται το καλώδιο με τον υπολογιστή). Μια ακριβή αλλά καλή κάρτα USB (20 euro) θα σας λύσει αρκετά προβλήματα σχετικά με την τάση του ρεύματος. Τα laptop δεν είναι καλή λύση για δυο λόγους. Πρώτον λόγο της τεχνολογίας τους οι περισσότερες κάρτες usb δεν τροφοδοτούνται σωστά και δεν έχουν σταθερή τάση και δεύτερον αν σκοπεύετε να τον παίρνετε μαζί σας θα πρέπει να βγάζετε και να βάζετε καλώδια συνεχώς με κίνδυνο το σύστημα να μπερδευτεί και να μην δουλεύει. Το ότι ένας laptop είναι συνδεδεμένος με ποντίκι εκτυπωτή και σαρωτή (scanner) και δουλεύει μια χαρά δεν σημαίνει ότι είναι ικανός να δουλέψει τον ακτινογράφο σας χωρίς πρόβλημα καθότι οι απαιτήσεις των παραπάνω μηχανημάτων και οι πληροφορίες που περνάνε μέσα από το καλώδιο είναι ελάχιστες.

Τέλος υπάρχουν πια στην αγορά και πλακίδια με σύνδεση ethernet που κάνουν τη σύνδεση πιο απλή

Κεφ 4-Λογισμικο-software

To πρόγραμμα για τη λειτουργία του ακτινογράφου είναι πάντα μαζί με το πλακίδιο και είναι δωρεάν. Το πρόγραμμα ουσιαστικά χωρίζεται σε δυο μέρη. Τη βάση δεδομένων η οποία είναι μια απλή βάση όπου βάζετε τα στοιχεία του ασθενή και την επεξεργασία των ακτινογραφιών που λειτουργεί περίπου σαν το photoshop. Αφού στήσετε τον ακτινογράφο σας δοκιμάστε τον. Αν η ακτινογραφία που σας βγάζει δεν είναι ευκρινής στα 0,08 sec τότε απλά μην τον αγοράσετε. Τα προγράμματα έχουν στηθεί για την πρόσθετη επεξεργασία των ακτινογραφιών και όχι για να σας δίνουν τη δυνατότητα να καθαρίζετε μια αποτυχημένη ακτινογραφία. Μια καλή ακτινογραφία πρέπει να είναι καλή και όχι να την κάνουμε καλή γιατί είναι και χάσιμο χρόνου αλλά και το πιο σημαντικό κινδυνεύουμε να βγάλουμε λάθος συμπεράσματα λόγω της επεξεργασίας της ακτινογραφίας. Επίσης όλα τα αρχεία του προγράμματος αποθηκεύονται σε ένα φάκελο στον υπολογιστή σας με κωδικοποίηση για την προστασία των δεδομένων. Αυτόν τον φάκελο θα πρέπει να τον αντιγράφετε κάθε μήνα σε ένα άλλο σκληρό δίσκο η cd για αρχείο. Μην ξεχνάτε ότι τα μηχανήματα χαλάνε και μπορείτε να πληρώσετε για να τα αλλάξετε. Αυτό που δεν πληρώνεται είναι η απώλεια δεδομένων της δουλειάς σας.

Τσανακτσίδης Α. Δημήτρης

Χειρουργός οδοντίατρος